Ciltteki Yanma Hissi Nasıl Giderilir?
Ciltte yanma hissi, acı, batma veya ısı duyumu olarak tanımlanır. Birçok nedeni olabilir: güneş yanığı, kimyasal tahriş, alerjik reaksiyon, nöropatik ağrı, cilt hastalıkları (egzama, sedef, herpes zoster), enfeksiyonlar, ilaç yan etkileri. Tedavi altta yatan nedene göre değişir. Hafif vakalar soğutma, nemlendirme, topikal kremlerle rahatlıyorken, ciddi durumlar sistemik tedavi gerektirebilir. Kalıcı veya şiddetli yanma hissi dermatoloji değerlendirmesi gerektirir.
Yaygın Nedenler
Güneş yanığı UV radyasyon hasarı, kızarıklık, ağrı, kabarcıklar. Birinci veya ikinci derece yanık. Kimyasal tahriş deterjanlar, temizlik ürünleri, asitler, bazlar cilde temas. Alerjik kontakt dermatit nikel, lateks, kozmetikler, parfümler. Gecikmeli tip hipersensitivite. Irritan dermatit tekrarlayan temas, sabun, su, sürtünme. Nöropatik ağrı sinir hasarı veya disfonksiyonu, diyabetik nöropati, postherpetik nevralji (zona sonrası). Herpes zoster (zona) varicella-zoster virüs reaktivasyonu, ağrılı döküntü, yanma hissi. Egzama (atopik dermatit) kronik inflamasyon, kuru cilt, kaşıntı, yanma. Sedef (psoriasis) plak tipi sedefde yanma, kaşıntı. Rozasea yüzde kızarıklık, yanma, batma hissi. Folikülit (kıl kökü iltihabı) bakteriyel enfeksiyon, kırmızı, ağrılı sivilceler. Burning mouth sendromu ağız ve dudaklarda yanma (nedenler hormonal, nütrisyonel, psikolojik). İlaç reaksiyonları retinoid, benzoil peroksit, alfa hidroksi asit gibi topikal ilaçlar tahrish edebilir.
Güneş Yanığı Tedavisi
Soğutma soğuk kompres veya ılık duş (sıcak değil), etkilenen bölgeyi rahatlatır. Nemlen endirme aloe vera jel, nemlendiriciler (seramid, hiyalüronik asit içeren) cilt onarımını destekler. NSAİD ibuprofen, naproksen ağrı ve inflamasyonu azaltır. Hidrasyon bol su içme, cildin içten nemlendirilmesi. Kaçınılması gerekenler yanığa buz doğrudan uygulama (doku hasarı), kabarcıkları patlatma (enfeksiyon riski), yağ bazlı kremler (iyileşmeyi yavaşlatır). Ciddi yanık geniş kabarcıklar, ateş, baş dönmesi, dehidratasyon doktor başvurusu.
Kimyasal Yanık ve Tahriş
Hemen yıkama bol su ile 15-20 dakika yıkama, kimyasal maddeyi uzaklaştırma. Nötralizasyon girişimi YAPMAYIN (asit+baz reaksiyonu daha fazla ısı), sadece su. Giysileri çıkarma kontamine kıyafetler. Tıbbi değerlendirme şiddetli kimyasal yanık (özellikle gözler, yüz, el) acil servise. Topikal steroid hafif tahrishte doktor öneriliyorsa kısa süreli hidrokortizon krem.
Alerjik Reaksiyon Tedavisi
Alerjenden kaçınma tetikleyici maddeyi belirleme (yamama testi), temastan kaçınma. Topikal kortikosteroidler orta-güçlü steroid kremler (betametazon, triamsinolon) inflamasyonu azaltır. Oral antihistaminikler diphenhydramine, cetirizin, loratadin kaşıntı ve yanmayı azaltır. Soğuk kompres rahatlatıcı. Şiddetli reaksiyon yaygın ürtiker, anjiyoödem, nefes darlığı epinefrin, acil başvuru.
Nöropatik Yanma
Diyabetik nöropati kan şekeri kontrolü, ayak bakımı. İlaçlar pregabalin (Lyrica), gabapentin, duloksetin, amitriptilin sinir ağrısını azaltır. Topikal kapsaisin krem sinir uçlarını desensitize eder, tekrarlayan uygulama gerekli. Lidokain yama lokal anestezi. Postherpetik nevralji (zona sonrası) antiviral tedavi (asiklovir, valasiklovir) akut fazda, ağrı yönetimi gabapentin, pregabalin, topikal lidokain. Trigeminal nevralji karbamazepin, cerrahi seçenekler.
Egzama ve Sedef
Egzama (atopik dermatit) düzenli nemlendirme fragrance-free krem (Cetaphil, CeraVe), günde birkaç kez. Topikal kortikosteroidler alevlenmelerde, kısa süreli. Kalsinörin inhibitörleri takrolimus, pimekrolimus steroid alternatifi. Antihistaminikler kaşıntı azaltma. Tetikleyicilerden kaçınma sabun, deterjan, stres, alerjenler. Islak sarma tedavisi şiddetli egzamada nemli gazlı bez. Sedef topikal tedavi kortikosteroid, D vitamini analogu (kalsipotriol), kömür katranı. Fototerapi UVB veya PUVA. Sistemik tedavi metotreksat, siklosporin, biyolojikler (adalimumab, ustekinumab).
Rozasea
Tetikleyicilerden kaçınma sıcak içecekler, baharatlı yemek, alkol, sıcak hava, stres, güneş. Topikal tedavi metronidazol jel, azelaik asit, ivermektin krem, brimonidine (kızarıklığı geçici azaltır). Oral antibiyotikler doksisiklin düşük doz, anti-inflamatuar etki. Lazer tedavi IPL, lazer (Nd:YAG) damar lezyonlarını azaltır. Hassas cilt bakımı yumuşak temizleyici, fragrance-free nemlendiriciler, SPF 30+ güneş koruyucu.
Enfeksiyon Tedavisi
Folikülit sıcak kompres, antibakteriyel sabun, topikal antibiyotik (mupirocin), yaygın veya tekrarlayan oral antibiyotik (sefaleksin). Mantar enfeksiyonu (candida, tinea) antifungal krem (klotrimazol, terbinafin), kuru tutma, yaygın oral antifungal (flukonazol, itrakonazol). Herpes simpleks antiviral (asiklovir, valasiklovir, famsiklovir), erken tedavi lezyonu azaltır.
Genel Rahatlama Yöntemleri
Soğuk kompres buz (bez içinde) veya soğuk su 10-15 dakika rahatlatıcı, inflamasyonu azaltır. Yulaf banyosu (colloidal oatmeal) kaşıntı ve yanma rahatlatır, yaygın cilt tahrişinde. Aloe vera jel doğal anti-inflamatuar, rahatlatıcı, yanık ve tahrişte. Nemlendiriciler cilt bariyerini onarır, kuruluk ve tahriş azalır. Gevşek, pamuklu giysiler sürtünme ve tahriş azalır. Kaşımaktan kaçınma kısır döngü, enfeksiyon riski. Antihistaminikler oral (loratadin, cetirizin) kaşıntı ve yanmayı azaltır.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Şiddetli veya yaygın yanma geniş alan, dayanılmaz ağrı. Kabarcıklar veya açık yaralar enfeksiyon riski. Ateş ve sistemik belirtiler enfeksiyon, ciddi alerjik reaksiyon. Nefes darlığı, şişlik anafilaksi, acil. Belirlenemeyen neden 1-2 hafta geçmesine rağmen devam eden veya tekrarlayan yanma. Nörolojik belirtiler uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük nöropati değerlendirmesi.
Önleme
Güneş koruması SPF 30+ geniş spektrum, 2 saatte bir yenileme, koruyucu kıyafet. Tahriş edici maddelerden kaçınma yumuşak, fragrance-free ürünler. Eldiven kullanma temizlik, bulaşık, kimyasal temas. Cilt bakımı düzenli nemlendirme, yumuşak temizleyici. Alerjenleri tanıma yamama testi, bilinen alerjenden uzak durma. Sağlıklı yaşam dengeli beslenme, stres yönetimi, kan şekeri kontrolü (diyabetiklerde). Ciltte yanma hissi güneş yanığı, kimyasal, alerji, nöropati, egzama, enfeksiyon gibi birçok nedenle olur, tedavi nedene göre değişir, soğutma, nemlendirme, topikal steroid, antihistaminik, nöropatik ağrı ilaçları etkili, şiddetli veya kalıcı yanma doktor değerlendirmesi gerektirir.