Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nasıl Tedavi Edilir?

Polikistik over sendromu, üreme çağındaki kadınların en sık görülen hormonal bozukluklarından biridir. Yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluşumu, adet düzensizlikleri ve erkek tipi hormonal belirtilerle karakterizedir. PCOS infertilite, metabolik sorunlar ve psikolojik problemlere yol açabilir. Bu makalede PCOS tedavi yaklaşımlarını kapsamlı şekilde ele alacağız.

PCOS'un Tanımı ve Belirtileri

PCOS tanısı için Rotterdam kriterlerine göre üç bulgudan ikisinin varlığı gerekir. Bunlar adet düzensizliği veya anovülasyon, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve ultrasonografide polikistik over görünümüdür. Her hastada belirtiler farklı kombinasyonlarda ve şiddetlerde görülebilir.

Adet düzensizliği en yaygın şikayettir. Adetler seyrek olabilir veya tamamen kesilebilir. Akne, yağlı cilt, erkek tipi kıllanma ve saç dökülmesi androjen fazlalığının belirtileridir. Kilo alma eğilimi ve özellikle karın bölgesinde yağlanma metabolik etkilenmeyi gösterir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Yaşam tarzı değişiklikleri PCOS tedavisinin temelini oluşturur. Özellikle kilolu hastalarda kilo kaybı belirtileri dramatik şekilde iyileştirebilir. Vücut ağırlığının yüzde beş ila onunun kaybedilmesi bile adet düzenini sağlayabilir ve yumurtlamayı tetikleyebilir.

Düzenli egzersiz insülin direncini azaltır ve hormonal dengeyi destekler. Haftada en az yüz elli dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite önerilir. Direnç egzersizleri de faydalıdır. Egzersiz tek başına kilo kaybı olmasa bile metabolik parametreleri iyileştirir.

Beslenme Tedavisi

PCOS'ta beslenme düzenlemesi kritik öneme sahiptir. Düşük glisemik indeksli bir diyet insülin seviyelerini kontrol altında tutar. Rafine karbonhidratlar ve şeker azaltılmalı, tam tahıllar, sebzeler ve protein kaynakları tercih edilmelidir.

Akdeniz diyeti PCOS hastaları için önerilen beslenme modelidir. Zeytinyağı, balık, kurubaklagiller ve bol sebze içerir. İşlenmiş gıdalar ve trans yağlardan kaçınılmalıdır. Düzenli öğün saatleri ve ara öğünler kan şekeri dengesini korumaya yardımcı olur.

İnsülin Duyarlılaştırıcı İlaçlar

Metformin PCOS tedavisinde yaygın kullanılan bir ilaçtır. Tip iki diyabet tedavisinde kullanılan bu ilaç insülin direncini azaltır ve yumurtalık fonksiyonlarını düzeltir. Kilo kaybına yardımcı olabilir ve adet düzensizliklerini iyileştirebilir.

Metformin genellikle düşük dozla başlanır ve yavaş yavaş artırılır. Mide bulantısı ve ishal en sık görülen yan etkilerdir. Yavaş salınımlı formlar yan etkileri azaltabilir. Gebelik planlayan hastalarda da güvenle kullanılabilir.

Adet Düzensizliğinin Tedavisi

Kombine oral kontraseptifler adet düzensizliğini düzeltmek ve androjen etkilerini azaltmak için kullanılır. Düzenli adet kanaması sağlarlar ve endometrium kanserinden korurlar. Ayrıca akne ve hirsutizm üzerine de olumlu etkileri vardır.

Gebelik planlamayan kadınlarda oral kontraseptifler ilk tercih tedavidir. Antiandrojenik progesteron içeren preparatlar androjen belirtilerinde daha etkilidir. Tromboemboli riski olan kadınlarda dikkatli kullanılmalıdır.

Androjen Fazlalığının Tedavisi

Hirsutizm ve akne tedavisinde antiandrojen ilaçlar kullanılabilir. Spironolakton ve siproteron asetat bu amaçla reçete edilen ilaçlardır. Etki görülmesi için birkaç ay düzenli kullanım gerekir. Gebelik döneminde kullanılmamalıdır.

Kozmetik yaklaşımlar da hirsutizm tedavisinin bir parçasıdır. Lazer epilasyon, elektroliz ve tüy dökücü kremler kullanılabilir. Bu yöntemler ilaç tedavisiyle birlikte uygulandığında daha etkili sonuçlar verir.

İnfertilite Tedavisi

PCOS anovülatuar infertilitenin en sık nedenidir. Yumurtlama olmaması gebelik şansını ortadan kaldırır. Tedavide ilk adım yaşam tarzı değişiklikleri ve kilo kaybıdır. Bazı hastalar sadece bu önlemlerle spontan yumurtlama elde edebilir.

Letrozol veya klomifen sitrat yumurtlama indüksiyonunda kullanılan ilaçlardır. Letrozol son yıllarda ilk tercih olarak önerilmektedir. Bu ilaçlar yumurtalıkları uyararak yumurtlamayı tetikler. Tedavi ultrason ve hormon takibi ile izlenmelidir.

Gonadotropin Tedavisi

Oral ilaçlara yanıt vermeyen hastalarda gonadotropinler kullanılabilir. FSH içeren enjeksiyonlar yumurtalıkları doğrudan uyarır. Çoğul gebelik ve yumurtalık hiperstimülasyon sendromu riski nedeniyle dikkatli kullanılmalıdır.

Düşük doz protokolleri PCOS hastalarında tercih edilir. Yakın ultrason takibi ile folikül gelişimi izlenir. Çok sayıda folikül gelişirse döngü iptal edilebilir. Deneyimli merkezlerde uygulanması önemlidir.

Cerrahi Tedavi

Laparoskopik over drilling tıbbi tedaviye dirençli hastalarda düşünülebilir. Bu işlemde yumurtalıklarda lazer veya elektrokoter ile delikler açılır. Androjen üreten doku azalır ve yumurtlama şansı artar.

Cerrahi tedavi geçici etkilidir ve birkaç yıl sonra belirtiler tekrarlayabilir. Yapışıklık riski ve yumurtalık rezervinin azalması olası komplikasyonlardır. Tüp bebek tedavisi başarısız olan hastalarda alternatif olabilir.

Metabolik Sorunların Yönetimi

PCOS hastaları metabolik sendrom, tip iki diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar açısından risk altındadır. Düzenli kan şekeri, lipid profili ve tansiyon takibi önemlidir. Risk faktörleri erken tespit edildiğinde önleyici tedbirler alınabilir.

Psikolojik destek de tedavinin bir parçası olmalıdır. PCOS anksiyete ve depresyon riskini artırır. Beden imajı sorunları ve infertilite stresi psikolojik yükü artırır. Gerektiğinde profesyonel destek alınmalıdır. PCOS multidisipliner bir yaklaşımla yönetilmesi gereken kronik bir durumdur.